تاریخچه تهویه مطبوع از کجا نشات می‌گیرد؟

آنچه معمولا منجر به اختراع یا اکتشاف یک دستگاه و وسیله می‌شود، نیاز بشر است. می‌توان گفت پس از نیاز به غذا، یکی از مهم‌ترین نیازهای انسان، جلوگیری از تلف شدن در اثر گرما و سرمای بیش از حد هوا است. می‌توان گفت یکی از اولین اکتشافات بشر، آتش بود. انسان توانست با روشن کردن آتش با ضربه زدن دو سنگ آذرین، خود را از تلف شدن در اثر سرمای هوا نجات دهد. به مرور زمان این نیاز توسط انسان به پیشرفت‌ های محسوسی منجر شد.

همچنین در اثر کنونی، انسان‌ ها توانستند پیشرفت خیلی خوبی را در این زمینه فراهم کنند که منجر به آسایش و رفاه شده است که برای نمونه می توان به کولر های گازی و انواع پکیج و فن اشاره کرد. شاید در ابتدا فکر کنید که تهویه مطبوع تنها به گرمایش یا سرمایش هوا بر می‌گردد اما هرگز اینگونه نیست.

در آشنایی با تهویه مطبوع، سعی شده است تا در ادامه تعریفی از تهویه مطبوع را داشته باشیم.

تعریفی از تهویه مطبوع

همانطور که در متن بالا گفته شد، تهویه مطبوع تنها به سرمایش یا گرمایش هوا بر نمی‌گردد. بلکه به مرور زمان و پیشرفت علم تهویه، انسان توانست تا بطور مثال، علاوه بر کنترل دما، رطوبت غیر استاندارد هوا را بگیرد.

همچنین گرد و غباری که در برخی از شهرها وجود داشت، به مرور زمان و با توجه به نیازهای بشر پوشش داده شد و امروزه با وجود کولرهای گازی یا پکیج‌های گرمایشی، دیگر مشکلات عدم تهویه یا کنترل دمای منزل وجود ندارد و به راحتی می‌توان در هر شهر و با هر نوع آب و هوایی، آسایش را برای افراد به ارمغان بیاوریم. اگر درباره کولر های گازی به دنبال اطلاعات بیشتری هستید مطالعه مقاله ی “کولر گازی دیواری چیست” را به شما پیشنهاد می کنیم.

انسان به صورت کلی به عواملی جهت حفظ آرامش و آسایش خود نیاز دارد. می‌توان گفت که علم تهویه مطبوع، انسان را به این سمت کشانده که گامی بزرگ در این جهت بر دارد.

تاریخچه صنعت تهویه مطبوع

پس از آنکه یک سری از نیاز های انسان توسط آتش برطرف شد، به مرور زمان، انسان به سمت صنعت تهویه مطبوع پیش رفت. در گذشته و در زمانی که این سیستم‌ های تهویه هنوز به وجود نیامده بودند، در شهرهایی که آب و هوای گرم داشتند، معمولا خانه‌ها با پنجره‌های زیاد و با ابعاد زیاد ساخته می‌شدند، اما با این حال امکان سرمایش منازل وجود نداشت و اهالی خانه‌ها در بیرون از منزل و زیر سایه‌بان روزها را سپری می‌کردند.

جرقه تهویه مطبوع با باد بزن‌ های دستی

در زمان‌های قدیم، روش‌های محدودی جهت سرمایش محیط وجود داشت. می‌توان گفت جرقه اصلی در یک سری از کشورهای با آب و هوای گرم مانند مصر و برخی شهرهای ایران خورد که منجر به اختراع بادبزن‌ های دستی شد.

همانطور که راه های سنتی مانند حفر قنات و بادبزن‌های دستی در کشورها جریان داشت، ایالات متحده در سال 1900 توانست اولین پنکه‌ های برقی را به منازل شهروندان آمریکایی هدیه دهد.

ساخت اولین دستگاه تهویه مطبوع در سال 1902 میلادی

دو سال پس از ساخت پنکه‌ های برقی، ویلیام کریر در سال 1902 میلادی، اولین دستگاه تهویه مطبوع را اختراع کرد. اما این تازه اول راه بود و به راحتی این دستگاه‌ ها در منازل مورد استفاده قرار نگرفت. آقای کریر این دستگاه را در ابتدا در مقیاس صنعتی و بر اساس نیاز کارخانجات ساخت. حدود 12 سال بعد، این دستگاه تهویه مطلبوع به منازل راه پیدا کرد و انقلاب صنعتی شدن این دستگاه‌ها به زبان‌ها افتاد.

پس از سال 1914 میلادی، این دستگاه همواره با مشکلاتی برای صنعتی شدن روبرو بود. مهم‌ترین مشکل آن، ابعاد بزرگ آن بود که اجازه نمیداد تا در هر خانه‌ای مورد استفاده قرار بگیرد. این دستگاه در حدود 6 متر طول، 1.8 متر عرض و 2 متر ارتفاع داشت.

به همین دلیل مشکلی بزرگ برای راه یافتن به منازل داشت. علاوه بر آن، قیمت بسیار بالایی نیز داشت و 10 هزار تا 50 هزار دلار فروخته می‌شد. این دلیل نیز خود عاملی بزرگی بود که تنها افراد ثروتمند بتوانند از آن استفاده کنند و هنوز راه زیادی داشت تا به دست عوام برسد.

سال 1970، دستگاه تهویه مطلوب به منازل آمریکایی‌ ها رسید

پس از گذشت حدود 45 سال از ساخت اولین دستگاه تهویه، پس از حدود 50 سال و رفع شدن بسیاری از مشکلات آن، این دستگاه به منازل شهروندان آمریکایی برای اولین بار راه یافت. در ادامه سعی شده است تا بصورت خلاصه تاریخچه تهویه مطبوع را شرح دهیم.

آشنایی با تاریخچه تهویه مطبوع

ایران یکی از پیشتازان صنعت تهویه مطبوع بوده است. بادگیر 8 یک روش ابداعی ایرانی برای ایجاد فضای خنک داخل منازل گرم کویری است. این دستگاه تهویه مطبوع از روزگاران قدیم، سال های زیادی زندگی مردم ایران را قابل تحمل کرده است.

بادگیر ها معمولاً برجک های کوچکی به صورت چهار ضلعی یا چند ضلعی منظم هستند که ساختار مثلث در هیچ کدام آن ها به هیچ وجه دیده نمی شود. برجک بادگیر معمولاً بر روی مرتفع ترین قسمت خانه قرار دارد.

به صورت کلی بادگیرها بر روی قسمتی از خانه به نام حوض خانه بنا می شده که ایوان کوچکی بوده که در انتهای اتاق های تابستانی هر عمارت، قرار داشته است. در هر کدام از این اتاق ها تا 5 در برای جریان هوا وجود داشته است.

نکته : اتاق تابستانی، اتاق های با ابعاد بزرگ و درهای زیاد در شمال خانه به دلیل آفتاب گیر نبودن آن ها (بردشمار) نام دارد. بادگیرها دقیقاً بالای حوض قرار داشتند که از طریق عبور جریان هوا از لای شکاف ها و هدایت مستقیم بر روی حوض، هوای خنک ایجاد می شد.

در عمارت های افراد ثروتمند، حوض خانه در فضای بسته ای بوده که دالان هایی به اتاق های تابستانی داشته (شبیه همان کانال کولر) و باد خنک از طریق این دالان ها وارد اتاق می شده. از استفاده های دیگر بادگیرها، به عنوان سرد کردن فضای سرداب برای نگهداری مواد غذایی و نیز خنک نگه داشتن آب آب­انبار بوده که البته ویژگی اصلی این معماری، ایجاد جریان هوا در داخل فضای خانه ها بوده است.

بادگیر در کشورهای عربی: در گذشته عرب ها نیز با بادگیر از طریق ایران آشنایی پیدا کردند که نظیر این وسیله در بناهای باستانی خاور نزدیک از قبیل مصر دوران فراعنه و بابل با واسطه کوروش کبیر، استفاده می کردند. در قصر «اُخیفیر» بازمانده از دوران عباسیان در عراق، بادگیر چهارگوش در دیوارها به چشم می خورد. واژه بادگیر در عراق به صورت «بادجیر» که همان معرب شده واژه پارسی است، به کار می رود.

احتمال دارد که انتقال و گسترش بادگیر در شام و مصر دوران اسلامی از طریق عراق انجام گرفته باشد. در دوران فاطمیان بادگیرها، جزئی از نمای شهر شده بودند. زیرا ابن یونس ستاره شناس درباره جهت صحیح روزن آن ها بحث کرده است.

کهن ترین نوع بادگیر به جای مانده در قاهره، بادگیر دیوار قبله مسجد الصالح طلائع می باشد و در هزار و یک شب به بادهنج اشاره شده است. در مصر جدید این وسیله معمولاً «ملقف» به معنی «گیرنده باد» نام گذاری شده است.

امروزه تهویه مطبوع شاخه ای از تأسیسات در مهندسی مکانیک است که با توجه به عملکرد و کاربرد سیستم های مختلف در این زمینه، دارای تنوع بالایی می باشد.